Anonim Şirkette Pay Devrinin Sözleşme ile Sınırlandırılması

TEBLİĞE İLİŞKİN SORULAR VE TARTIŞMALAR

– Sinan ÇOLAK (Avukat): Pay sahipleri sözleşmesi dediğiniz gibi sadece nisbi etki doğurmaktadır. Ancak uygulamada bazı durumlarda şirket de pay sahipleri sözleşmesindeki kısıtlamaları uygulasın diye şirketi de (şirket tüzel kişiliğini de) pay sahipleri sözleşmesine taraf yapabiliyorlar ve esas sözleşmede de tescil etmedikleri için özellikle önalım hakkı gibi kısıtlamaları bazen pay senedinin üzerine yazılabiliyor örneğin, bu pay senedinde pay devrine ilişkin bazı kısıtlamalar mevcuttur, hatta pay sahiplerine sözleşmesine atıf yapılabiliyor. Bunun sıhhati/geçerliliği yönünden sizin görüşünüz nedir? Bu durum, üçüncü kişinin iyiniyetini ortadan kaldırır mı size?

– Orhan SEKMEN (Hâkim Dr./Tebliğ Sahibi): Dairenin henüz bir uygulaması yok. Şahsi görüşüm, pay sahipleri sözleşmesinin korporatif etki gösteremeyeceği yönündedir ama somut uyuşmazlık gelirse Daire ne şekilde karar çıkar, bunu bilemiyorum. Zaten Kanun, pay devrinin ancak esas sözleşmeyle sınırlanabileceğini düzenlemiştir. Nitekim bu istisnai bir durumdur, asıl olan payların serbestçe devredilebilmesidir. Kaldı ki, kanunun çizdiği kapsamda bağlam kuralı düzenlenebilir bu nedenle, sorduğunuz soru karşısında görüşümün olumsuz olduğunu söyleyebilirim. Yani, üçüncüler kişiler veya şirket yönünden geçersizdir. Zaten Daire de, kabul etmiyor tebliğe aldığım bir kararda mevcuttur: şirketi bağlamaz, şirket genel kurulu karar alabilir ancak sözleşmeye taraf olanlar varsa borçlar hukuku yaptırımlarıyla karşı karşıya kalırlar.

– Ömer Mert YILMAZ (Galatasaray Üniversitesi): Kaçış kozundan bahsettiniz, kaçış klozuna ilişkin bir görüşünüzü merak ediyorum. Kaçış klozunun kullanılabilmesi için esas sözleşmede herhangi bir hükmün yer alması gerekir mi yoksa hiçbir hüküm yer almasa bile esas sözleşmesel bağlam hükmün mevcut olmasa dahi salt kanuna dayanılarak kaçış klozundan faydalanılabilir mi? 

– Orhan SEKMEN (Hâkim Dr./Tebliğ Sahibi): Kanuni geçiş hâllerinde esas sözleşmede yer almasına gerek yoktur zaten Kanuni düzenlemede mevcuttur kaçış klozu ancak diğer hâllerde, sözleşmede bir hüküm bir sınırlama/bağlam kuralının bulunması gereklidir. Tek istisna kanuni geçiş hâlleridir; yani miras vs. Bu konuda Yargıtay kararları vardır. 

Sınırlama zaten esas sözleşmeyle getirilebilir. Kanuni geçiş hâlleri hariç, şirket kaçış klozunu kullanamaz. Asıl olan payların serbestçe devredilmesidir.

– Sıla ŞAHİN (Avukat): Benim sorum birbirine bağlı iki kararla ilgilidir. İlk kararda, TTK m. 360’la ilgili: esas sözleşmede bir hüküm var, rekabet söz konusuysa haklı nedenle biz, önerdiğiniz adayı yönetim kuruluna seçemeyiz diyor. Şirkette bu hükme dayanarak reddediyor. Sonrasında da, aynı şirketin sahibiydi temsilci gösterilen kişi (öneren aday) ve aynı şirkete pay devri yapıyor. İlk karar, TTK m. 360’a göre haklı sebeptir doğrudur, rekabet oluşturuyor ancak, makul bir süre verip, hatta gerekirse bir toplantı daha yapıp o kişiye bir kez daha aday önerme hakkı verilmesi gerekirdi. Sonrasında da, bu süre verilmediği için üye seçiminin hükümsüzlüğüne karar verilmiş. İkinci açılan davada, pay devri kararının yokluğuna ilişkindir. Esas sözleşmede ayrıca c grubu payın, pay devri kararında bulunması gerektiğine dair hüküm var. Yönetim kurulunun pay devri kararının yokluğuna karar veriliyor. Çünkü üye seçimi iptal olmuş deniliyor. O nedenle yönetim kurulu, esas sözleşmede bulunan c grubu adayın pay devri toplantısında toplantı yeter sayısında dahi olmadığı için pay devri kararı yok hükmündedir deniliyor [4]. Benim sorum şudur: birincisi kanunda olmadığı hâlde makul bir süre verilmesi gerekir hatta gerekirse bir toplantı daha yapılması gerekiyor diye karar verilmiş olması süpriz karar yasağına aykırı değil midir? İkinci olarak da, zaten gerçekten rekabet oluşturan bir kişi seçilmiyor, o rekabet oluşturan kişinin şirketine pay devri yapılıyor ve yönetim sırf o c grubu payın toplantıda olmaması nedeniyle rekabet oluşturan şirkete devretmiş oluyor çünkü üç aylık sürede ret karar verilmemiş/ yönetim kurulunun aldığı karar yok hükmünde. Şirket bu durumu nasıl aşacak? Yani rakip olduğu şirkete, payının çok ciddi bir miktarı devredilmiş oldu.

– Orhan SEKMEN (Hâkim Dr./Tebliğ Sahibi): TTK m. 360 bu tebliğin konusu değildir. TTK m. 360 yönetim kurulunda imtiyazı düzenleyen bir hükümdür. Bu karar Dairede uzun uzun tartışıldı: dediğiniz hususta Kanunda hüküm bulunmamaktadır. Ancak Daire şu şekilde hareket etmiştir: Kanun hükümde yoksa Medeni Kanunun 1. maddesi doğrultusunda hâkimin, kanun koyucu gibi o sorunu çözmesi gerekir diyerek sorun çözüldü. Bu olaya ilişkin getirilen çözümün doğru bir çözüm olduğu düşünülmüştür. Medeni Kanunun 1. hükmünü uygulansın, sorun çözülsün denilmiştir. Sizin sorularınızın tamamı kararda mevcuttur, Dairenin görüşü o şekildedir. Bu sorun iki sene sonrada Dairenin önüne gelse, yasal düzenleme olmazsa içtihadı birleştirme kararı olmazsa kararda belirtilen ilkeler doğrultusunda hareket edileceğini düşünüyorum. 

– Murat ÖZSUNAY (Avukat): Türkiye’de şirketlerin hep aile şirketi olduğu bir türlü gerçek anonim şirketlere dönüşemedikleri konuşulur. Sizin sunumuzun son değerlendirme kısmında aile şirketleri bakımından bir aileye mensup olma durumu tartışmalı, birtakım farklı kriterler görüşler var denildi. Bu konuda Yargıtay’ın kriterleri nedir? Yani bu durumda aileye mensubiyet önemlidir veya meşrudur ya da değildir şeklinde açıklanabilir mi?

– Orhan SEKMEN (Hâkim Dr./Tebliğ Sahibi): Dairenin uygulamasında, esas sözleşmede ortakların bir aileye mensup olmaları yönünde bir sınırlama getirilmişse, bu kabul edilmektedir. Benim değindiğim husus, öğretideki görüşlerdir. Öğretide çoğunlukta olan görüş, bu yöndeki sınırlamaların geçerli olduğunu kabul ediyor ancak azınlıkta olan bir görüş ise bir mensup olmak şirketin işletme konusuyla bir ilgisi yoktur. İşletmenin ekonomik bağımsızlığıyla da bir ilgisi yoktur. Bu nedenle bu yöndeki bir sınırlama, bağlam kuralı geçerli değildir deniliyor. 

– Veliye YANLI (Prof. Dr.): Takip edebildiğim kadarıyla, Dairenizin kararları belirli bir süreylede olsa pay devrinin yasaklanabileceği yönünde. Şimdi bu hükmü, 493. maddenin 7. fıkrası yani, devredebilebilirlik şartları ağırlaştırılamaz hükmüyle nasıl bağdaştırırsınız? Çünkü zaten, pay devir sınırlamasının nasıl yapılacağı 492 vd. maddelerde öngörülmüş ve bundan ötesine gidilemeyeceğini düşünüyorum. Ama sunumunuzda pay devrinin belirli bir süreylede olsa tamamen yasaklanabileceği kabul edilmiş.

– Orhan SEKMEN (Hâkim Dr./Tebliğ Sahibi): Belli bir süreyle yasaklanabilir ancak o sınırlamanın da, kanundaki çerçeve içerisinde olması gerekir. Yani, örneğin belli bir süreyle bir aileye mensubiyeti olması gerekir. Pay sahipleri çevresinin bileşimini, şirket belli bir süre  o pay sahipleriyle devam edecek şekilde [dizayn ediyor]. 

– N. Füsun NOMER ERTAN (Prof. Dr.): Yani bağlam hükmünü  süreyle sınırlıyor. 

– Orhan SEKMEN (Hâkim Dr./Tebliğ Sahibi): Yani ağırlaştırmıyor aslında. Pay sahipleri çevresinin bileşimi yazıldı ve denildi ki, belli meslek mensubu belli aileye mensup olunması gerekir veya rakiplere pay devredilmesi yasak. Akabinde ise şirket yeni kurulmuştur, bu şirketin iki üç sene devam edip, ayakta kalması gerekir. Üç yıl boyunca pay devri bu şekilde sınırlıdır. Bu benim kendi görüşümdür, bu hususun kanunun çizdiği çerçeveye aykırılığı söz konusu değildir. 

– Veliye YANLI (Prof. Dr.): Yani şöyle bir hüküm düzenlenemez mi diyorsunuz, mesela şirket kurulduktan itibaren beş yıl boyunca pay devri yasaktır. 

– N. Füsun NOMER ERTAN (Prof. Dr.): Hayır hayır, bu söylenmedi.

– Orhan SEKMEN (Hâkim Dr./Tebliğ Sahibi): Hayır hayır, yok. Bunu ben Tebliğ’de belirttim, zaman kısa olduğu için özet geçtim. Şimdi, eski Türk Ticaret Kanununuyla yeni Türk Ticaret Kanunu arasında bir fark vardır sınırlamada. Eski kanunda sınırlama, yasaklama daha genişti, şirket kendisi de pay devrine onay vermeyebiliyordu [sebep göstermeksizin devrin onaylanmayabileceği hususu işaret ediliyor!] ama yeni Ticaret Kanununda yeni hükümler buna bir çerçeve çizdi. Ancak bu çerçeveyle uyumluysa sınırlandırma koyulabilir. Kesin surette yasaklanması kastedilmemiştir. 

– N. Füsun NOMER ERTAN (Prof. Dr.): Bağlam hükmünün belirli bir süreyle kabulüne imkân tanınıyor yoksa öyle genel bir süreyle payın devrini sınırlandırmıyor.

– Gül OKUTAN (Prof. Dr.): Önalım haklarının esas sözleşmeye bir bağlam sebebi olarak konulabileceğine ilişkin bir karardan bahsettiniz. Orada çok kısaca belirtilmiş; kararın ayrıntısını, içeriğini görmedik buradan. Önalım hakkı, bir bağlam sebebi olarak bir bağlam hükmü olarak bir esas sözleşmeye konulduğunda bunun hukuki etkisi şirkete pay devrine onay verme talebini reddetme yetkisi vermesi midir yoksa bunun ötesine geçip, yani şirketin ret imkânı olma etkisinin ötesine geçip aynen ifa talebini bir ortağa yöneltecek bir etki doğurur mu? Yani bir ortak, diğerine öneride bulunmalıydı/teklif etmeliyle önermeden/teklif etmeden üçüncü kişiye devretti, şirket devre onay vermeyebilir karardan öyle anladım. Ama bunun ötesine geçip, ortak diyebilir mi ki, ben aynen ifa talep ediyorum bana önersin ben alacağım payları. Böyle bir yük yükleyebilir mi ortağa bu yöndeki bir bağlam hükmü yoksa salt bir ret sebebi midir? Sadece şirkete ret yetkisi veren bir hüküm müdür?

– Orhan SEKMEN (Hâkim Dr./Tebliğ Sahibi): Aslında önalım hakkının tek başına tanınması, Kanundaki çerçeveye uymayabilir. Eğer uymuyorsa, şirkette orada bir sınırlama olduğu için kaçış klozuyla devri reddedebilir. Yani şirket alabilir, ortağı alabilir veya ortaklık yapısına daha uygun bir kişiye payları alması yönünde kaçış klozuyla reddedebilir. Yoksa tek başına pay sahiplerinin çevresinin bileşiminde olduğu gibi doğrudan reddedemez diye düşünüyorum. Kararda bu açıklama yok, kendi görüşüm. 

[4]Bu hususta tartışılan kararlarla veya uyuşmazlıkla ilgili olduğunu düşündüğüm ve bir direnme kararı olan Bölge Adliye Mahkemesi kararında geçen açıklamalar için bkz. “…pay geçişi için yönetim kurulu kararı bulunması zorunlu bir unsur değildir. Ayrıca, şirketin usulünce teşekkül etmiş bir yönetim kurulunun bulunmadığı hususunun payı devralan üçüncü kişiye karşı bir sorumluluk ve sonuç yüklemesi mümkün değildir. Yani, yönetim kuruluna ilişkin eksikliğin payı devralan üçüncü kişiye ileri sürülmesi mümkün değildir. Bunların yanı sıra, Dairemizin direnme kararı tarihi itibariyle dahi, daha sonra seçilen yönetim kurullarınca, pay geçişine ilişkin onaylama isteminin reddine dair karar alındığı da iddia ve ispat edilmemiştir. Açıklanan tüm bu sebeplerle, davalı şirket tarafından hisse devrinin onaylanması talebi üç aylık süre içinde usulünce reddedilmediğinden kabul edilmiş durumdadır.” İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesinin 24.09.2025 tarihli, E. 2025/1095 K. 2025/1263 sayılı ilâmı.