Geçtiğimiz günlerde Vakıfbank tarafından “İmzanızın yanına adımızı yazıyoruz!” sloganıyla, takiben Halkbank tarafından da “Halkbank Güvenceli Çek” adıyla bir reklam, haber duyuruldu. Buna göre, her iki banka da çekle işleyen hesapta yeterli karşılık bulunmaması hâlinde keşideciye tahsis edilen limitler dâhilinde çek üzerinde yazılı bulunan bedelin tamamının ödenmesini sağlayacak. Duyurusu yapılan uygulamanın ortak özellikleri ise şu şekildedir:
- Uygulamadan yalnızca tacir olan kimseler faydalanabilecektir.
- Uygulama yalnızca TL olarak düzenlenen çekleri kapsamaktadır.
- Vakıfbank keşidecinin limitleri dâhilinde farklı garanti tutarları imkânı sunarken, Halkbank ise talebe göre, 5.000 ya da 10.000 TL’lik ödeme garantisi vermektedir.
Ayrıntılar için bkz. https://www.vakifbank.com.tr/Default.aspx?pageID=2725
https://www.halkbankkobi.com.tr/channels/Halkbank-Guvenceli-Cek/2021-02-11254
Yukarıda kısaca yer verdiğim uygulama, öğretide “özel çek türleri” türleri içerisinde incelenen garantili çektir [1]. Öncelikle ve önemle ifade etmek gerekir ki, muhatabın çek üzerinde yer alan bu ödeme taahhüdü, kambiyo hukukundan bağımsızdır diğer bir deyişle, kabul yasağına aykırılık teşkil etmez[2]. Muhatabın böyle bir ödeme taahhüdünün hukuki niteliği ise hâkim görüşe ve kanaatime göre, tam üçüncü kişi yararına sözleşmedir (6098 Sayılı TBK m. 129/2). Zira ödeme taahhüdü yani borç, keşideci ile muhatap arasında yapılan sözleşmeden kaynaklanmakta öte yandan da muhatabın ödeme taahhüdü keşidecinin yanı sıra çek hamiline de talep hakkı vermektedir[3].
Garantili çekte muhatap, “teyitli çekten farklı olarak çek bedelinin tamamını değil, sadece çekin üzerinde gösterilen belirli bir limite kadar olan kısmını ödemekle yükümlüdür.” Örneğin, çek bedelinin 25.000 TL olduğu ve muhatap tarafından 10.000 TL’nin garanti edildiği bir çekte muhataptan 10.000 TL’yi aşan kısmın ödenmesi (5941 Sayılı ÇekK m. 3/3 hükmü saklı kalmak kaydıyla) talep edilemez. Bu hâlde ise, garanti miktarını aşan kısım ancak karşılığı olmak kaydıyla ödenebilir. Bu kapsamda, karşılıksız çek hükümlerinin uygulanabilmesi için de, garanti tutarını aşan çekin en azından kısmen karşılıksız kalması zorunludur[4].
Son olarak, garanti edilen tutarı ödeme borcunu, çekin unsurlarındaki eksiklik, ciro silsilesinin muntazam olmaması gibi haklı bir gerekçeye dayanmadığı hâlde ifa etmeyen muhatap hem keşideciye karşı hem de çek hamiline karşı olacaktır[5].
[1] Teyitli çek ile garantili çek arasındaki fark için bkz. Ali BOZER/Celal GÖLE, Kıymetli Evrak Hukuku, 7. Bası, Banka ve Ticaret Hukuku Enstitüsü Yayınları, Ekim 2017, s. 284-286; Hasan PULAŞLI, Kıymetli Evrak Hukukunun Esasları, 7. Bası, Adalet Yayınevi, Mart 2019, s. 286.
[2] Abuzer KENDİGELEN, Çek Hukuku, Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 5. Bası, On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019, s. 474-475; Mehmet Bahtiyar, Kıymetli Evrak Hukuku Ders Notları, Güncellenmiş 14. Bası, Beta Yayıncılık, Ekim 2016, s. 151; PULAŞLI, s. 286.
[3] KENDİGELEN, s. 475; BAHTİYAR, s. 151.
[4] KENDİGELEN, s. 475; BOZER/GÖLE, s. 285.
[5] Ayrıntılı açıklamalar için bkz. KENDİGELEN, s. 476; Seza REİSOĞLU, Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Çek, 3. Bası, Yayınevi Yok, 2003, s. 143-144.
[6] Genel bilgi için bkz. Fırat ÖZTAN, Kıymetli Evrak Hukuku, 23. Bası, Yetkin Yayınları, 2019, s. 263, 319-325.
